Prikkeldraad

Europees president Herman Van Rompuy stelde vorige week zijn nieuwe boek voor. En hij was goed op dreef: de hele Balkan moet lid worden van de Unie en de banden met de oostelijke buren gaan we versterken. En, voegde hij daar vermetel aan toe, ik weet niet of daar bij de publieke opinie steun voor is, maar we doen het toch!

De fora op het internet waren weer te klein voor de verontwaardigde reacties. Heeft mijnheer Van Rompuy dan nog geen last gehad van een carjacker uit het oosten? Van een Pool die zijn baan wil inpikken voor de helft van het loon? Struikelt hij nooit over een Bulgaarse bedelaar aan de draaideur van de supermarkt? Weinig Europese thema’s roepen zoveel commotie op als uitbreiding. Op 1 mei was het exact tien jaar geleden dat een eerste golf landen uit Centraal- en Oost-Europa toetrad tot de Unie. Feest met taart en vuurwerk was er niet, althans niet in het westen. De Unie heeft last van uitbreidingsmoeheid.

In dat merkwaardige jaar 1989 lag het anders. Ineens viel het IJzeren Gordijn, kropen er in Berlijn mensen over een muur en keken we op kerstdag naar de executie van Nicolae Ceausescu en zijn echtgenote met de vele schoenen. Het communisme stuikte in elkaar en ons maatschappijmodel had gewonnen. We hadden er niet actief aan bijgedragen, maar trots waren we wel. Aan de Oost-Europeanen legden we uit hoe onze democratie in elkaar stak en hoe wij de economie organiseerden. De eerste Hongaarse vrachtwagens op onze snelwegen werden op applaus onthaald. Ieder dorp inviteerde in die tijd een volksdansgroep uit Tsjechië die hier in folkloristische klederdracht mocht optreden en komen proeven van het westen. De tijd was rijp voor de historische eenmaking van het continent.

Maar de sfeer kantelde. Want als die Oost-Europeaan dat folkloristisch kostuum uitdeed, bleek er een loodgieter onder te zitten. Of een minderjarige prostituee, recht uit het weeshuis. Of een bedelaar met een bordje dat hij honger heeft en zeven kinderen. En toen klonk het dat de uitbreiding een ramp zou worden. Er zouden economische accidenten gebeuren en we zouden vergiftigd worden door Poolse biefstukken uit slachthuizen waar de hygiëne nog moest worden uitgevonden.

Tien jaar later valt het met die aangekondigde catastrofes nog wel mee. Natuurlijk zijn er ongemakken en problemen die we nooit mogen relativeren. Er is oneerlijke concurrentie van schijnzelfstandigen die onder de prijs werken en de controles zijn te moeilijk. Ze zijn ginds nog altijd armer, en dus liggen de lonen er ook lager. Corruptie blijft een probleem. Hoe de Roma er behandeld worden, is te vaak een schande. Er zijn daar premiers die gerechtelijke onafhankelijkheid en persvrijheid eigenaardig interpreteren. Maar ook in het westen hebben we ons deel van de politici van bedenkelijk allooi, en die stukadoors uit het oosten werken hier enkel omdat wij ons pleisterwerk goedkoop geregeld willen zien.

Laten we de zaken vooral even in perspectief zetten. Vijfentwintig jaar geleden bestonden er amper politieke partijen aan de andere kant van Checkpoint Charlie. Verkiezingen waren er niet, of ze waren een klucht à la Noord-Korea. Het waren maatschappijen vol achterdocht en verraad, volkeren met trauma’s. De winkelrekken waren leeg, milieuproblemen onbespreekbaar. Intussen, in nauwelijks een kwarteeuw, voltrok zich een onwaarschijnlijke transformatie. Het bbp ging met sprongen vooruit, een maatschappelijk middenveld rees uit de grond, normen en regels werden gekopieerd van bij ons. Dat gebeurt met kinderziekten en soms met het ritme van een Echternachprocessie. Transities vragen altijd tijd, maar wie het nuchter bekijkt, ziet dat het in dit geval wel extreem rap gaat. Precies omdat we de wortel van de uitbreiding voorhielden, hervormden landen zich diepgaand en kregen ze economische kansen van formaat. Het ene land sneller dan het andere, maar de tendens is overal gelijk.

Wat als we hen dat perspectief niet geboden hadden? Dan was een hele rij landen wellicht meer en langer op de sukkel gebleven. De economische sprong en de maatschappelijke transformatie zouden trager verlopen, of in een andere richting. Dan zaten we daar, zonder plan en met verarmde buren. Zouden we de hongerige en de malafide types, op zoek naar geluk of uw autosleutels dan buiten hebben gehouden? Rondtrekkende daderbendes, laten die zich afschrikken door grenscontroles langs de hoofdwegen? Zo bekeken was het vroeger makkelijker. Er was dat IJzeren Gordijn, haast 7.000 kilometer lang, met wachtposten en zoeklichten. Wie te dicht in de buurt kwam, werd gewoon neergeknald. We moesten het niet eens zelf doen – de communisten regelden dat voor ons. Velen die de uitbreiding betreuren, hebben wellicht heimwee naar de prikkeldraad. Dan moeten ze dat zo ook maar zeggen.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s