De kracht van het verhaal

Het is bijna zover. Verkiezingsdag, hoogmis voor politici, politicologen, Wetstraatjournalisten en toogfilosofen. Ook voor wie maar halvelings in politiek geïnteresseerd is, blijft het een bijzonder moment. Er is dat speciale gevoel van opwinding, als de hele straat ’s ochtends naar de basisschool trekt, waar voor de gelegenheid houten hokjes staan en waar mensen elkaar aanmoedigen om ‘voor de goeien’ te stemmen. En ’s middags is het wachten op de eerste uitslag uit Herstappe. Daarna komt de verkiezingsshow, het ritueel onder leiding van Martine Tanghe met de eerste analyses, de eerste verrassing, de eerste speeches. Tegen de avond weet iedereen hoe de kaarten liggen en of de campagne veel heeft uitgehaald.

Nieuw was deze keer dat de partijprogramma’s onder het vergrootglas van de cijferaars werden gelegd. Inkomsten en uitgaven werden in tabellen en grafieken gegoten en iedereen kon uitzoeken hoeveel hij bij de voorstellen te winnen of te verliezen had. Volgende keer wordt er vast een app ontwikkeld die op basis van uw profiel de partij aangeeft waar u meest profijt mee doet. Misschien komt er wel een voorstel om alle stembrieven op voorhand in te vullen zoals de belastingbrief, afhankelijk van inkomen en gezinssituatie.

We zijn de voorbije weken kapotgecijferd en platgerekend. Of dat veel verschil maakt, is wat anders. Vele parameters zijn niet in te schatten, effecten zijn onzeker, tendenzen onbecijferbaar. Bovendien gaat het in de politiek niet enkel om centen ophalen en weer uitdelen. Een rekeningoefening is hooguit een onderdeeltje van het grotere verkiezingsproces waarvan de ontknoping nu snel nadert.

Belangrijker dan de rekenmachine is het verhaal dat de partijen brengen. Een verhaal over problemen en over voorgestelde oplossingen. Sommige verhalen spreken meer aan dan andere. Vandaag klinkt het luid dat er ingrijpende veranderingen nodig zijn. Dat het zo niet verder kan. Alles moet anders, of de afgrond gaapt. Is dat verhaal correct? Dat is moeilijk objectief te achterhalen. Stel dat er geen radicale verandering komt na 25 mei, worden we dan een failed state? Gaat het licht dan uit? Gaan we door de straten dwalen met honger en met holle ogen? We weten dat niet. Wat we wel weten, is dat radicale veranderingen betrekkelijk zeldzaam zijn in onze contreien, net als de bruuske ineenstorting van politieke en sociale systemen. Die zijn meestal toch wat kleveriger dan beeldenstormers laten uitschijnen. Omgekeerd heeft een maatschappij die zichzelf niet permanent corrigeert ook een groot probleem. Maar de geschiedenis maalt over het algemeen vrij langzaam. Of die traagheid ook meest wenselijk is, dat is een andere zaak.

De dringende behoefte aan verandering is in elk geval het thema van deze verkiezingen. Ergens was er een omslagpunt en zijn ook journalisten en experts met een sterke reputatie er hard in gaan geloven. Het auditcomité van Terzake bevestigde het vorige week: ons sociaal model is onhoudbaar en vraagt om drastische bijsturingen. Gaandeweg wat blijven sleutelen, is nu geen optie meer. Of dat een objectieve waarheid is, valt echt nog te bezien. Bruno Tobback zag het in elk geval anders, en wist met zijn frustratie geen blijf. Maar als de dramatische boodschap lang genoeg herhaald wordt, ook door lieden met wat aanzien, wordt het moeilijk om nog in iets anders te geloven.

Het doet denken aan het discours over het einde van de euro. Twee jaar geleden kwamen talrijke stemmen met grote ernst in deftige programma’s vertellen dat de euro uit elkaar zou vallen. Op zijn minst voor Griekenland was het nu wel afgelopen. Verhalen met een hoog dramagehalte krijgen altijd genoeg airplay.

Enige tijd geleden had Vlaanderen een ander dominant verhaal: vijf minuten politieke moed zouden volstaan om BHV te splitsen en daarmee het land te redden. De schare supporters werd steeds groter, de analisten volgden, journalisten werden enthousiast en het leverde Yves Leterme haast 800.000 stemmen op. Als een discours geworteld is, wordt het haast onmogelijk om er tegenin te roeien. Naderhand bekeken waren vijf minuten wel wat krap, maar iedereen was er toch mooi ingetrapt.

Straks is er de dag na 25 mei, en moeten de winnaars hun verhaal in realiteit omzetten. Hoe het dan met die radicale verandering afloopt, zullen we nog wel zien. Er is ook nog dat ander landsdeel, en er is Europa, en een veelheid aan andere bepalende factoren die onlangs nog door Luc Huyse werden opgelijst.

Verkiezingen draaien goeddeels op emotie. Ze vinden plaats in een klimaat dat erg dominant kan zijn. Toch moet ons dat niet cynisch maken. Integendeel. Grote delen van de maatschappij denken tijdens zo’n campagne na over problemen en oplossingen. Verkiezingen blijven een eersteklasbarometer van wat er leeft in de straat en bij opiniemakers. En als het ene verhaal zijn geloofwaardigheid verliest, zal er straks een nieuw ontstaan. Dat heet voortschrijdend inzicht.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s