De pret van de ellende

Het moet maar eens gedaan zijn met de miseriejournalistiek. Het journaal mag best wat constructiever worden. Dat schreef de baas van het VRT-nieuws, Björn Soenens, deze week op knack.be. ‘Hola!’, klonk het op de immer subtiele lezersfora, ‘Wij willen de feiten, en die zijn wat ze zijn!’ Als er miserie is, willen we dat dus weten. We moeten Noord-Korea niet achterna en alleen maar prettige dingen in het journaal brengen, toch?

Gelukkig kwamen liefhebbers van tries­tig nieuws de voorbije dagen nog goed aan hun trekken. Er waren verontrustende berichten over ebola­lijders en Syriëstrijders, over pedofiele pastoors en onbetaalbare pensioenen, over Oekraïne en Burkina Faso. Tot overmaat van ramp was er nog de dood van Neroke, de hond van Carmen Waterslaeghers. Het zat allemaal in het televisienieuws.

Dat dagelijks infuus ellende is evenwel niet zonder gevolgen, zo bleek uit een studie van marktonderzoeker Ipsos Mori. Hoewel er methodologisch wat aan rammelde, was de teneur overduidelijk. We hebben de neiging problemen groter te maken dan ze zijn. We denken dat 11 procent van de Belgische tienermeisjes het voorbije jaar een baby kreeg, in werkelijkheid was het 0,7 procent. We menen ook dat 29 procent van de inwoners hier moslim is, terwijl het maar om 6 procent gaat. 31 procent van onze landgenoten zou werkloos zijn, in realiteit is dat 8 procent.

Migranten, hangmatwerklozen en tienermoeders, het wordt allemaal vele keren overschat. Problemen die we in het journaal zien en waarover we in de kranten lezen, worden buitenproportioneel opgeblazen. Scholen durven bijgevolg niet meer op uitstap naar Brussel, want je moet al veel geluk hebben om zo’n trip te overleven zonder om te komen bij een aanslag. Ik wed dat huisartsen deze dagen patiënten over de vloer krijgen die vermoeden dat ze ebola hebben omdat ze in de bus naast een niezende Afrikaan hebben gezeten. Misschien mijdt u wel moskeebuurten. U vreest vast dat er elk moment een moslim naar voren kan springen met een baard en een hakmes, om uw hoofd eraf te snijden en er een filmpje van op Youtube te zetten. Bij de pastoor moet u ook niet meer zijn om u veiliger te voelen. Die misbruikt vast uw kinderen terwijl u erbij staat, in het echt of via Facebook.

Wie het nieuws wat volgt, die weet het wel: dit is een ellendige plek om te wonen. De enige troost die we hebben, is dat de miserie in de rest van de wereld nog groter is. Afrika bijvoorbeeld, dat is een zwart gat, waar wilde stammen elkaar bekampen met machetes en staatsgrepen plegen dat het een lieve lust is. Over het hele continent zwerven kindjes met holle ogen en hongerbuiken, op zoek naar vuilnis en naar een bootje om ermee naar Europa te varen. Oost-Europa is een corrupte regio vol dieven en jongeren die lijm snuiven op de voetpaden.

Kranten die zich specialiseren in homejackings, moorden en auto-ongevallen, verkopen over het algemeen goed. Maar ook in deftige debatprogramma’s krijgen stemmen die catastrofes voorspellen gegarandeerd veel airplay. Zo kregen we nog niet zo lang geleden dag na dag te horen dat het einde van de euro onvermijdelijk was en dat het onheil niet te overzien zou zijn. Het ging er allemaal goed in.

Blijkbaar vinden we dat op een of andere manier prettig, die doffe ellende rondom ons en het gevoel dat de afgrond erg nabij is. Maar door dat perverse verlangen naar miserie en door de ijver waarmee media erover berichten, raken we slecht geïnformeerd. Voor de democratie is dat slecht nieuws. Want ons stemgedrag baseren we op wat we aanvoelen als de problemen van de tijd, en dat subjectieve aanvoelen stemt niet overeen met de realiteit. Sommige politieke partijen gaan dan ook nog eens surfen op de opgeklopte kwesties en de angst. Hoe kunnen we nu ernstig debatteren als we de feiten niet eens kennen?

Het wordt pas echt zorgwekkend als politici mee de problemen gaan oppoken. Zoals de burgemeester die laatst in het journaal de ‘ongebreidelde permissiviteit tegenover het bezit van drugs’ wilde aanklagen, en het feit dat ‘niemand zich daar vragen bij stelt’. Sindsdien zetten we kindjes af in de crèche met het bange besef dat de kans reëel is dat ze er per ongeluk een dosis speed zullen inslikken. Een stagiair-kinderverzorgster die er wat minder uitgeslapen uitziet, zit ongetwijfeld aan de drugs. En niemand doet er wat aan! De burgemeester heeft het zelf gezegd.

Er is veel miserie, dat is zeker. Maar de context is breder, er zijn altijd andere invalshoeken en doorgaans ook nuances. Als Björn Soenens pleit voor constructief nieuws, dan wil hij een journaal dat de dingen in hun perspectief zet, oog heeft voor wat er wel goed gaat en ook oplossingen in de kijker plaatst. De democratie kan er alleen bij winnen. Voor de campagne van sommige politici wordt het nieuws dan plots wat minder interessant.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s