Met andere woorden

Als u zaterdag op restaurant bent gegaan, is het u vast opgevallen dat er op uw bord veel selder lag, of ander libidoverhogend voedsel. Het is u niet ontgaan dat er rode ballonnen aan het plafond hingen in hartvorm en dat u vaker dan anders Elvis Presley tender hoorde loven. Maar bovenal viel het valentijnsmenu in krulletters u op: het begon met de hartstochtelijke hapjes, daarna was er een amoureus duo van tongschar en zalm en een onderonsje van kroketten op een liefdesnestje van groenten. Als dessert kwam de kaastaart met blozend fruit.

U weet natuurlijk dat het hier gaat om respectievelijk zoute nootjes en blokjes komkommer, om een stuk platvis en een halve zalmmoot met wat prei en koolhydraten en om bosvruchten die sinds de voorbije zomer in de diepvries lagen en in de microgolf werden opgewarmd. Gelukkig weet uw restauranthouder hoe je een goede sfeer en dartel cliënteel creëert. De menukaart met glitters bereidt u voor op de wilde nacht die bij veertien februari hoort, althans als u nog tot bijpassende prestaties in staat bent na meerdere glazen van die Saint-Amour. Het is allemaal een kwestie van de juiste formulering.

Ook in de politiek mag de kracht van het gepast gekozen woord niet onderschat worden. De perikelen rond Griekenland zullen de Europese agenda nog enige tijd beheersen. Maar vorige week was er een eerste doorbraak. De nieuwe Griekse regering had aan de Europese partners duidelijk gemaakt dat ze niet meer wil weten van de trojka. De trojka is een verzameling van experts uit de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetair Fonds. De Grieken willen er dus niet meer mee praten en vorige week werd de trojka daarom afgeschaft: in geen enkele tekst wordt er voortaan nog naar verwezen. Tijdens een betoging in Athene toonden de Grieken zich erg tevreden over die eerste trofee. In de plaats van de trojka zal er – zo zeggen de teksten nu – overleg zijn tussen de Griekse regering en experts uit de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetair Fonds. Don’t mention the trojka, en iedereen is blij.

Semantiek kan onderhandelaars erg ver naar een oplossing brengen. De Grieken willen eind deze maand geen nieuwe lening meer van de andere eurolanden. Ze willen wel een overbruggingskrediet dat ze later zullen terugbetalen. In de volksmond spreken we dan over een lening, maar zo mag het vooral niet genoemd worden. Wie lening zegt, denkt immers aan vernederende verbintenissen. Een overbruggingskrediet klinkt sympathieker, maar of er in de kleine letters minder voorwaarden aan verbonden zijn, valt nog te bezien. Onderhandelaars proberen nu een woord te verzinnen dat het midden houdt tussen lening en overbruggingskrediet. Bij voorkeur klinkt het in de Griekse vertaling rond, soepel en gemoedelijk en in de Duitse vertaling scherp, blafferig en streng.

De eurolanden zeggen eensgezind dat ze nooit een schuldkwijtschelding zullen aanvaarden. Desnoods kan er wel gepraat worden over uitstel bij de terugbetaling. Misschien zelfs over een paar decennia. In tussentijd vloeit er veel water naar de Egeïsche Zee en vinden de volgende generaties wel een structurele oplossing. Wij zouden geneigd zijn om dat een feitelijke schuldkwijtschelding te noemen. Dat mogen we officieel niet doen, of de deal gaat niet door.

Als de Europese instellingen met Griekenland een vergelijk vinden, dan zal dat in belangrijke mate te danken zijn aan taalkundige creativiteit. Met de juiste semantische keuzes wint iedereen of ontstaat minstens die illusie. Maar hoeveel de semantiek ook vermag, uiteindelijk gaat het niet alleen om woorden. Een valentijnsmenu alléén maakt u niet opgewonden. U hebt er bijvoorbeeld ook een partner bij nodig en enige gemeenschappelijke grond.

Voor de Grieken en de andere Europeanen is dat niet anders. De basis voor een vergelijk is aanwezig al is het maar omdat de eisen van Syriza helemaal niet radicaal meer zijn. Compromisbereidheid moet er ook aan de andere zijde zijn. De rest van Europa mag zo stilaan erkennen wat de meeste economen steeds luider zeggen: de opgelegde besparingen zijn te hard en contraproductief. Op de eurogroep van gisteravond bleek het water nog te diep. Maar als straks alsnog de contouren van een akkoord verschijnen, helpen de woordenboeken om het tot ieders profijt ook uit te leggen.

Advertisements

Rood spook

‘Een spook waart door Europa – het spook van het communisme. Alle machten van het oude Europa hebben zich tot een heilige drijfjacht tegen dit spook verbonden.’ Het zijn de eerste zinnen van het Communistisch Manifest van Karl Marx en Friedrich Engels, verschenen in 1848.

Het spook is hier opnieuw en het reist dezer dagen kriskras door Europa. Het komt in hemdsmouwen en zonder das, en het spreekt Grieks. Sommige Europese leiders waarschuwden de Grieken de voorbije weken nogal knullig voor de gevolgen van een onbesuisde stem in de parlementsverkiezingen. Het werkte averechts en dus is er nu amper verholen irritatie over de overwinning van het extreemlinkse Syriza. De hypocrisie spatte van de obligate, maar veel te laat verzonden protocollaire felicitatietelegrammen uit Brussel en Berlijn.

Aan de linkerzijde zit de sfeer er wél goed in. Er werd gejuicht bij communisten, groenen en sociaaldemocraten. De enige uitzondering was het Nederlandse PVDA-boegbeeld Jeroen Dijsselbloem, die als voorzitter van de eurogroep veelvuldig omgaat met bankiers, Duitsers, financiële markten en het kapitaal in het algemeen. Voor de rest hebben linkse krachten zich in hun enthousiasme overal verenigd. Behalve in Griekenland zelf dan, want daar ging Syriza in zee met de heel rechtse en nogal grimmige Onafhankelijke Grieken. Veel weten we niet over die redelijk nieuwe formatie, behalve dat ze het niet heeft voor joden, homo’s, migranten en asielzoekers. Bij Syriza zelf horen we trouwens geen slecht woord over Vladimir Poetin, niet meteen de voorvechter van linkse principes.

Aan de linkerkant van de sociale media werd er heel wat afgejubeld na de bekendmaking van de verkiezingsuitslag, de snelle regeringsvorming en de kloeke persconferenties van Syriza-ministers. Op Twitter werd de sirtakiversie van de Internationale ingezet. Links Europa leeft op een roze, of liever rode wolk. Er heerst zowaar een prerevolutionair klimaat en de grote ommezwaai, zo wordt verzekerd, is voor heel snel.

Dat valt nog te bezien. Eerst en vooral, it takes two to tango, en in het geval van Europa zelfs twenty-eight. Er was een machtswissel van formaat in Athene, maar niet in Berlijn, Parijs of Helsinki. In een democratie slaagt een politieke partij er nooit in om zijn programma na de verkiezingen volledig te realiseren. Er zijn compromissen nodig met partners in het binnen- en buitenland, en die zijn ook democratisch verkozen en hebben over het algemeen niet precies dezelfde kijk op de dingen. Als Alexis Tsipras zijn beloftes wil realiseren, moet hij daarover onderhandelen. Ofwel houdt hij dan mordicus vast aan zijn programma en komt het tot een spectaculaire crash, ofwel zoekt hij naar een compromis. Ik gok op het tweede, omdat het eerste te dom zou zijn voor woorden en de acute problemen voor de gewone Griek alleen maar groter zou maken.

Omgekeerd mag de rest van Europa zich ook wel realiseren dat niemand erbij wint als een land in armoede gestort wordt. Heel wat programmapunten van Syriza zijn heus niet radicaal en worden al langer verdedigd door economen die traditioneel niet met hamer of sikkel pronken. In zekere zin is de bocht, weg van alléén maar besparingen, door Europa al even ingezet. Er was de recente beslissing van de Europese Centrale Bank om ondanks Duits gemopper extra geld ter beschikking te stellen, en er zijn de investeringsplannen van Juncker. Er staat dus al wat in de steigers en het mag nu best wat sneller gaan, met de klemtoon op de grootste noden. Zo’n beleid, onvermijdelijk met Europese steun, kan voor veel Grieken het verschil maken tussen armoede en bestaanszekerheid, tussen werkloosheid en hoop. Maar we moeten niet naïef worden: mirakels zal Syriza niet verwezenlijken, in het beste geval wel een snellere koerscorrectie.

Vanuit dat oogpunt is zowel de viscerale afkeer als de ongenuanceerde idolatrie van de voorbije dagen nogal merkwaardig. Een spook is niet grijpbaar. Het is niet goed of slecht over de hele lijn. Zij die nu hun afschuw uitdrukken over Syriza, hadden het ook slechter kunnen treffen, bijvoorbeeld met een partij als Gouden Dageraad die helemaal niet wil onderhandelen. En zij die vol blijdschap zijn over de recente ontwikkelingen, kunnen beter nog even kritisch blijven. Wat heeft deze nieuwe regering straks te zeggen over migratie, over klimaat, over discriminatie of over de sancties tegen Rusland? Misschien wordt die Tsipras nog wel meer een bondgenoot van rechts, in plaats van de toffe linkse jongen.