Het eindspel dat er geen is

Ik studeerde politieke wetenschappen omdat ik de dynamiek achter de politiek wilde begrijpen. Dat viel tegen: politicologen spraken elkaar nogal tegen met hun theorieën en verklaringen. Ik raakte meermaals de kluts kwijt, tot ik de speltheorie ontdekte en daar uiteindelijk ook mijn eindverhandeling over schreef. Ik vulde mijn dagen en nachten met oplossingen zoeken voor ingewikkelde problemen door ze in modellen te gieten.

Vandaag hebben de Griekenlandwatchers het allemaal over speltheorie en meer bepaald het chicken game. Dat spel is makkelijkst uit te leggen met de hulp van James Dean. In Rebel without a cause gaat die een uitdaging aan met een haantje uit de wijk. In gestolen auto’s zullen ze naast elkaar tegen hoge snelheid op een klif afrijden. Wie het eerst uit zijn auto springt, is het chicken, de lafaard. Op dat moment zal de ander nog snel uit zijn auto springen en de trofee opeisen, in dit geval het buurmeisje, zijnde Natalie Wood. Ze kunnen ook op het allerlaatste moment tegelijk uit hun auto’s springen. Dan is er niet echt een winnaar. Maar als ze dat beiden koppig weigeren, dan storten ze te pletter in de zee diep onder de klif, die er in de film betrekkelijk onheilspellend uitzag.

De parallel met Griekenland is simpel. De laatste maanden verbeuzelden we onze tijd met altijd weer verhalen over vijf voor twaalf, de laatste kans, het moment van de waarheid, alweer een deadline en het geduld dat op was. Het kon de voorbije periode onmogelijk tot een akkoord komen, zo leert James Dean ons. We reden namelijk nog niet dicht genoeg bij de afgrond. Als de Griekse regering toegevingen deed, zou ze laf zijn. Op het Syntagmaplein zou er tegen Alexis Tsipras betoogd worden en zijn partij zou uiteenscheuren. Tsipras moet bewijzen dat hij vecht, bij voorkeur nét niet tot de dood.

Hetzelfde geldt voor de Duitsers, de Finnen, de Nederlanders en tutti quanti. Noodhulp ter beschikking stellen zonder daar pijnlijke voorwaarden aan te koppelen, is niet te verkopen aan de eigen bevolking. Grote delen van de publieke opinie blijven denken dat de Grieken grote sier maken met de steun van de voorbije jaren en weinig politici hebben de moed om uit te leggen dat het geld diende om onze banken te redden. Dus spelen zij het spel even hard.

Maar de klif is nu echt nabij. Bestaande hulpprogramma’s bereiken hun vervaldag, er moeten schulden worden terugbetaald, er zit geen cent meer in de Griekse schatkist en al de wisseltrucs zijn uitgeput. De finale van het chicken game is nu volop bezig. De leiders van de eurolanden waren gisteren al in Brussel en gaapten naar de afgrond. Donderdag en vrijdag komen ze opnieuw bijeen. Speltheoretici zitten op het puntje van hun stoel en kijken wie de lafaard wordt. Of hoe ieder zich te pletter rijdt, laat op de avond of diep in de nacht.

Terug naar het pleistoceen

Zelf had ik het na vier jaar studeren wat gehad met die speltheorie. De modellen hebben namelijk een paar mankementen.

1. De inzet van het spel is bij James Dean nog duidelijk. Er is een trofee (Natalie Wood – voor wie in de jaren vijftig nog niet geboren was, zie Google afbeeldingen).

Maar wat valt er in het politieke spel van vandaag eigenlijk te winnen? En hoe hoog is de prijs als het misloopt? Als Griekenland straks zijn schulden niet betaalt en failliet gaat, zal het niet rap nog aan verse euro’s raken. Dan moet het wellicht een eigen minderwaardige munt slaan. De bevolking zou daardoor nog eens flink verarmen. Volgens sommige economen wordt Griekenland dan naar het pleistoceen gekatapulteerd. Maar er zijn er ook die zeggen dat het ginds niet slechter kan worden dan vandaag. Een Grexit kan het begin zijn van een wonderlijke wederopstanding.

Als het gaat over de gevolgen voor de schuldeisers lopen de meningen even fel uiteen. Er zijn economen die orakelen dat de eurozone vandaag vlotjes bestand is tegen het vertrek van Griekenland, maar er zijn er ook die een domino-effect voorspellen en het einde van de munt die zo voordelig is voor exportlanden als Duitsland. Als er nog schulden worden terugbetaald, zal het in feta zijn, maar nooit meer in euro.

De waarheid is dat we het allemaal niet weten. Economen hebben eigen schema’s, tabellen en grafieken die zogezegd hun gelijk bewijzen, maar ze spreken elkaar in volle ernst in alles tegen. Wat dat betreft, overtreffen ze zelfs de politicologen. Over de gevolgen van winst of verlies bestaat dus extreme onzekerheid.

2.Het chicken game kent normaal een einde, met een winnaar en een verliezer, met gedeeld verlies, of met een catastrofe. Politici hebben evenwel de gave om het spel te rekken met juridische gymnastiek en financiële hocus pocus. Eigenlijk doen ze dat al ruim vijf jaar – ze verschuiven de afgrond steeds naar wat verderop. Kan dat lang doorgaan? Eigenlijk wel. Het is bijlange niet uitgesloten dat we het over vijf jaar nog altijd hebben over de laatste kans, het moment van de waarheid en de cruciale dag. En dat we het weer zullen horen: ‘Nu echt. Nee, maar écht.’

Al sinds de start van de crisis houden de partijen elkaar in een houdgreep. De lijm die hen bindt, is de angst voor chaos. Griekenland vreest een zot avontuur. De schuldeisers leggen in ruil voor steun extreme voorwaarden op. Het enige wat ze nog niet eisten, is de annulatie van de verkiezingen die Syriza aan de macht brachten. In de praktijk komt het daar evenwel op neer. Maar bij een etterend land, daar in het zuiden, hebben ze dan ook weer geen baat, en al zeker niet als de Grieken met de Russen gaan flirten.

Ernstig hulppakket

3. De obsessie om het chicken game vooral niet te verliezen, leidt ertoe dat er ook tijdens dit zogezegde eindspel maar twee mogelijkheden op tafel liggen: de chaos met bijbehorend spektakel, of voortdoen zoals we bezig zijn. Dus steun, mondjesmaat verleend, onder voorwaarden die net niet neerkomen op wurging. En alle partijen die hun achterban wijsmaken dat het nu echt anders wordt. Het hoort bij het spel en de angel gaat er dan voor even uit. Een paar weken, een paar maanden, wie zal het zeggen. Door het spel zo te spelen, komt een oplossing niet veel dichterbij. Sterker, het zicht op wat er werkelijk aan de hand is, raakt fel vertroebeld.

Griekenland bengelde voor de crisis al onderaan op de Europese welvaartsladder. Intussen verdween nog eens een kwart van het bbp, ruim een derde van de Grieken leeft op of onder de armoedegrens, meer dan een kwart is werkloos, bij jongeren gaat het om haast 60 procent en het gemiddeld gezinsinkomen kelderde de voorbije jaren met tientallen procenten. De kindersterfte stijgt, de zelfmoordcijfers pieken als nooit voorheen. Wat politici ook mogen insinueren, dit is geen land dat boven zijn stand leeft. Dat is een land dat moet worden geholpen. En niet met boekhoudtrucs vol bittere voorwaarden en kleine letters, maar met een ernstig en omvattend hulppakket en met een plan om er de economie weer op de rails te krijgen. Of willen we na de Syriërs, de Eritreeërs en de Afghanen straks ook Grieken in onze opvangcentra?

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s