De linkse kater

De Grexit is afgewend, of toch alweer voor even. Dat leverde mij sinds het begin van de eurocrisis al een bescheiden wijnkelder op ingevolge gewonnen weddenschappen. Daar houdt het goede nieuws dan ook op. Waar angst voor chaos nog het enige bindmiddel is, gaat het er zelden vrolijk toe. Het voorbije weekend was het trouwens nipt. In verschillende hoofdsteden was er een klik gemaakt en wilde men de Grieken uit de euro katapulteren. Het zou risico’s met zich brengen, zeker en vast, want eurolanden raakten zichtbaar en onzichtbaar met elkaar vervlochten. Maar na het Griekse referendum was het ondenkbare bespreekbaar geworden: de ontrafeling van een Siamese negentienling.

Voor Alexis Tsipras was het buigen of barsten. Het is kruipen geworden, plat op de buik en door het stof. ‘Het is gedaan met de bevelen uit Europa!’, riep hij na zijn verkiezingsoverwinning op het Syntagmaplein. ‘Griekenland draait een bladzijde om!’, klonk het door zijn megafoon. Het is Tsipras zelf die een halfjaar later de bladzijde omslaat, met name die van zijn verkiezingsprogramma. Hij had gewoon geen keuze. Als de schuldeisers zondagnacht een verbod op de sirtaki hadden gevraagd – Wolfgang Schäuble had er vast een uitleg voor verzonnen – dan was ook die vandaag op alle eilanden buiten de wet gesteld.

Buigzamer dan een elastiek

Als we er nu zeker van waren dat al die besparingen en privatiseringen met de vele vernederende cijfers tot ver na de komma, de enige en beste route waren richting Grieks herstel, dan zouden we zeggen: tot daar aan toe. Maar het is hoegenaamd niet zeker of de Griekse economie hiermee gelanceerd raakt, en als het al zo zou zijn, of het ook sociaal op de meest wenselijke manier gebeurt. De voorbije maanden stelde Tsipras zich al buigzamer op dan een elastiek. Hij wilde meestappen in de besparingslogica, maar vroeg enkele toegevingen om de sociale ellende in te dijken. In essentie gingen die niet verder dan wat een christendemocraat van de bravere soort op tafel zou leggen. Het was hem niet gegund en de vraag rijst waarom.

Allereerst hebben de ministers van Financiën het extreem hard gespeeld en wilden ze de Griekse regering nog geen halve borrelnoot laten. Het is opvallend hoe eenzaam de Grieken stonden met hun vragen en verzuchtingen. Als de steun nog uitsluitend van John Crombez en Elio Di Rupo komt, dan weet je hoe laat het is. Weinigen stonden zo vijandig tegenover de Griekse voorstellen als zogezegde sociaaldemocraten als Jeroen Dijsselbloem of de Duitse SPD-ministers die mee over het standpunt van Berlijn beslisten. Pas toen het kalf al lang verdronken was, wierp François Hollande zich nog in de strijd, maar veel meubelen vielen er niet meer te redden.

Er is nog meer aan de hand. De Europese Unie is doordrenkt van bepaalde economische opvattingen. Vrijhandel en liberaliseringen zijn goed, schulden en tekorten te mijden. In tijden van crisis, als niemand het nog goed weet, houdt men nog strakker dan anders vast aan dogma’s, zelfs al worden ze gecontesteerd door Nobelprijswinnaars en door Paul De Grauwe. Niemand weet heel zeker of de opgelegde maatregelen de enig juiste remedie zijn. Het is wat het is: een geloof en zelfs geen complot, want bij een verdere verarming van de Grieken heeft niemand een direct belang. Voor Johan Van Overtveldt (N-VA) en veel van zijn collega’s is er evenwel één zaak erger dan een linkse regering een succes gunnen, en dat is een linkse econoom gelijk geven. Een geloof is hardnekkig, en het loslaten brengt allerlei ongemak met zich.

Ontploffen

Waarom liet de Griekse regering de zaak dan niet gewoon ontploffen? Het antwoord is simpel: hoe onvolmaakt de Europese Unie ook is, niemand heeft meer te verliezen bij het ontmantelen van de Unie dan de politieke linkerzijde. Belangrijke uitdagingen kunnen niet meer door landen apart worden aangepakt. Klimaatverandering, consumentenbescherming, migratievraagstukken, sociale en fiscale kwesties: maatregelen die niet gezamenlijk genomen worden, missen effect of leiden tot almaar minder normen.

De Europese Unie is sinds Jacques Delors een eengemaakte markt en die bracht extra welvaart met zich. Maar het is geen ongereguleerde markt geworden, integendeel. Er is een behoorlijk niveau van milieubescherming, voedselveiligheid en er gelden zelfs flink wat sociale wetten, van gezondheid op de werkplek tot non-discriminatie. De grootste bedrijven ter wereld houden zich aan Europese afspraken of ze krijgen miljardenboetes. Er zijn zodanig veel regels in Europa dat de Britten ervan af willen en zich aan een minstens even riskant referendum gaan wagen als de Grieken.

Er zijn daarnaast ook grote gaten in het Europese beleid: werkloosheidspolitiek of belastingen, dat regelt ieder nog voor zich. Wie het zich kan permitteren, doet aan armoedebestrijding, maar eerst moeten de Europese begrotingsregels kloppen. Dat leidt tot frustratie aan de politieke linkerzijde, waar andere prioriteiten gelden. Maar het zou een misser van formaat zijn om dan maar de hele samenwerking op te blazen, onder het motto ‘dit is ons Europa niet’. Want hoe gaat men ‘ons Europa’ morgen dan wel opbouwen? Met de Duitse sociaaldemocraten? Met Jeroen Dijsselbloem misschien?

Wie de dominante dogma’s van vandaag betreurt, moet ze ombuigen. Dat vraagt in elk geval om collectieve actie, met losse flodders breek je geen dogma’s. Partijen die zich links of sociaal noemen, moeten de denkoefening maar starten.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s