Europa wordt volwassen

Uit het jaaroverzicht van 2015 onthouden we slechts twee lichtpunten. België staat nummer één op de ranglijst van de Fifa, helaas ook de meest corrupte organisatie van het jaar. En de Nasa vond water op Mars. Ook hier een minpuntje: de rode planeet blijft voorlopig onbewoonbaar. We moeten dus nog even verder met de uitdagingen die het ondermaanse ons te bieden heeft.

Spijtig, want niet alleen de terugblikken, ook de voorspellingen zijn gedrenkt in tristesse. Het was een jaar van kommer en kwel en het ergste moet nog komen. Met afgeschaft vuurwerk zijn we begonnen aan een 2016 waarin we verse terreur en skigebieden zonder sneeuw mogen verwachten. Kerncentrales worden beurtelings stilgelegd en weer opgestart en de buren maken zich zorgen. Een economisch jubeljaar wordt het allerminst. Er zullen vluchtelingen verdrinken en er zullen vluchtelingen aankomen – naargelang van uw politieke voorkeur vindt u het ene al akeliger dan het andere.

Vroeger, als ons een ramp ten deel viel of we zaten met een complexe affaire, verwezen we naar Europa. Ergens aan de verre einder waren er gemeenschappelijke instellingen die ooit, als ze volwassen zouden zijn, wel de oplossing zouden leveren.

De volwassenwording van de Europese Unie is nu volop bezig. Dat gebeurt niet met een paukenslag, een plechtige communie of een heidens ritueel. Het voltrekt zich Echternachgewijs met twee passen vooruit en eentje naar achteren. Al haalt die laatste het vaakst de media, het nettoresultaat is een stap vooruit.

Regeringsleiders die elkaar tot voor kort maar enkele keren per jaar ontmoetten en daarbij dromerig in de verte staarden, komen nu haast elke maand bijeen. Nationale begrotingen kunnen pas goedgekeurd worden na groen licht vanuit Europa – vóór de eurocrisis was zoiets ondenkbaar. Er komen hotspots met gezamenlijk vluchtelingenonthaal en er circuleert een voorstel om de buitengrensbewaking te versterken en in noodgevallen over te nemen van de lidstaten. Er wordt vast nog veel over gepalaverd en de uitvoering zal kramakkelig zijn, maar zaken die voor de zomer onbespreekbaar waren, liggen nu op tafel. Inlichtingendiensten wisselen meer info over Syriëstrijders uit dan ooit tevoren en er wordt ge sproken over belastingen, in de nasleep van LuxLeaks. Er gelden kloeke sancties tegenover Rusland, du jamais vu. Het gebeurt met horten en stoten, te weinig en ook vaak te laat. Uiteraard, want lidstaten hebben de meest uiteenlopende prioriteiten en belangen. Maar het is niet zo dat het in het verleden vlotter liep. Toen stopten de debatten na een toespraak met gevoileerde romantiek. Nu begint het dan pas.

Niet dat er wonderoplossingen zijn, maar een gezamenlijke aanpak heeft alvast meer effect dan elk voor zich. Tegelijk keldert het geloof in Europa. Timothy Garton Ash vreest de ontbinding van de Unie (DS 29 december) , niet zozeer een apocalyptisch einde in een zee van vuur, maar een geleidelijke ontrafeling. Voor Bart Sturtewagen is de vluchtelingenkwestie de crisis te veel (DS 26 december) . Ook bij de Europese Commissie lopen ze te sippen. Wellicht komt die angst voort uit de steeds vaker gehoorde dreigementen van nationale politici, samen te vatten als: ‘Krijg ik mijn zin niet, dan stap ik eruit!’

Maar uiteindelijk blijft iedereen meedoen. Viktor Orban, bijvoorbeeld, de Hongaarse premier die na een sessie stampvoeten tevreden vaststelt dat de grootste prioriteit van de Unie in het vluchtelingendebat nu ligt in het bewaken van de buitengrenzen. Maar ook wie het onderspit moest delven, blijft aan boord. Zelfs de Griekse premier Alexis Tsipras voert de opgelegde besparingen tegenwoordig braaf uit, al staan ze haaks op zijn politieke overtuiging.

Aan Europese ontrafeling hangt een hoge prijs. Wat vandaag evident lijkt, is onlosmakelijk met de eenmaking verweven: exportmogelijkheden op de ene markt, subsidiestromen, garanties voor landbouwers, de baten van het vrij verkeer, de voorspelbaarheid van een muntunie, geopolitieke waarborgen en zoveel meer. Voor het ene land speelt het ene al sterker dan het andere, maar overal is er een krachtige cocktail van elementen die Europees lidmaatschap de moeite waard maken.

De uitdagingen van 2016 zullen bijgevolg vooral door Europa worden aangepakt. Het is daar dat de prioriteiten bepaald worden, de keuzes gemaakt. Het beleid kan links of rechts zijn, progressief of conservatief, rood of groen of blauw of zwart. Het gaat over vluchtelingen, over genereuze Zweden, bange Hongaren, Duitse bankiers of Griekse gepensioneerden, en net zo goed over jongens uit Molenbeek of omwonenden van Doel. Het zal vooral aan de Europese tafels zijn dat beslist wordt voor wie het een goed jaar wordt, en wie het ergste mag verwachten.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s