Morsig met waarden

Je kan als vluchteling maar beter getrouwd zijn, je hebben en houden beleggen in goud en dat vervolgens versmelten in een trouwring. In Denemarken riskeer je anders dat de autoriteiten je bezittingen in beslag nemen. Voor trouwringen wordt een uitzondering gemaakt, zo groothartig zijn ze wel. Voor het overige moet een vluchteling er letterlijk zonder bagage aan zijn culturele en economische inburgering beginnen. De overheid helpt een handje door alles af te pakken. De maatregel wordt tegelijk gebagatelliseerd: vluchtelingen raakten toch al alles kwijt aan mensensmokkelaars. Vooral de eigenlijke boodschap achter zoveel cynisme telt: kom niet naar hier.

Het Verdrag van de Europese Unie bevat meer dan 400 pagina’s en eindeloos veel artikels, paragrafen, streepjes en protocollen. Maar helemaal vooraan, in het tweede artikel staat het volgende: ‘De waarden waarop de Unie berust, zijn eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en eerbiediging van de mensenrechten, waaronder de rechten van minderheden. Deze waarden hebben de lidstaten gemeen in een samenleving, gekenmerkt door pluralisme, non-discriminatie, verdraagzaamheid, rechtvaardigheid, solidariteit en gelijkheid van vrouwen en mannen.’

Het zijn niet alleen de Denen die er een aparte interpretatie van menselijke waardigheid en solidariteit op nahouden. In Frankrijk is het niet de overheid die met de bezittingen van vluchtelingen gaat lopen, daar worden ze verzwolgen door de modder van Duinkerke. In Hongarije, waar vluchtelingen ook al met de voeten vooruit getackeld worden, pleit premier Viktor Orban voor de illiberale staat. Die is in ongeveer alles het tegenovergestelde van de rechtsstaat. En de Polen zijn sinds kort ook goed bezig om artikel twee te vergeten. Tegen hen is er nu een sanctieprocedure opgestart, omdat de regering de onafhankelijkheid van de openbare omroep en het grondwettelijk hof muilkorft. Een echte bestraffing zal er niet van komen, maar zich ophouden in het gezelschap van de Poolse regering is nu even niet oké.

De Poolse premier komt vandaag naar het Europees Parlement en ze zal er goed van langs krijgen. Vooral Guy Verhofstadt, uitgegroeid tot het geweten van de Unie, zal in eigenaardig Engels weer een hele tirade afsteken. Over Denemarken zal hij zwijgen, want de Deense premier is een partijgenoot. Partijbanden verklaren ook waarom Viktor Orban de sanctiedans ontspringt: hij is lid van de grote Europese Volkspartij, die weliswaar verveeld zit met dit naargeestige gezelschap, maar hem uiteindelijk de hand boven het hoofd houdt. Hij is tenslotte familie, ook van onze CD&V. Op dat gebied heeft de Poolse regering tegenslag – zij heeft minder machtige vrienden. Sterker: Poolse diplomaten en ook Europees president Donald Tusk hebben een viscerale afkeer van hun landgenoten die momenteel de regering bemannen.

De één moet even met pek en veren paraderen, de ander komt er zonder rimpeling mee weg. Er wordt geminimaliseerd, gefutiliseerd en weggekeken. Maar het valt niet meer te negeren: in heel Europa, en niet alleen in het oosten, zijn er politieke partijen met brede publieke steun voor wie artikel twee zich in de dode hoek bevindt. Economische samenwerking, subsidies, de eengemaakte Europese markt: zolang het niet te betuttelend is, is dat allemaal prima. Maar solidariteit, pluralisme of de rechtsstaat, dat hoeft niet zo meteen.

Het zou gevaarlijk zijn daar licht over te gaan. Het gaat namelijk om de lijm die de lidstaten bindt. In een Unie die zich uitstrekt van Lapland tot Ibiza is er geen culturele essentie, gedeelde geschiedenis of eenzelfde taal. Wat Europa doet verschillen van andere plekken in de wereld zijn politieke keuzes: een verbod op de doodstraf, aandacht voor sociale bescherming en dus solidariteit, vrije media, scheiding tussen kerk en staat, gelijke rechten voor mannen, vrouwen en ook minderheden. Dat soort dingen. Het gaat terug op wat er staat in artikel twee.

Wie morsig omgaat met waarden, morrelt aan het wezen van de Unie. Daarom vraagt die kwestie een eerlijk debat. Niet eentje waar politieke vrienden elkaar de hand boven het hoofd houden, spelletjes gespeeld worden of ranzige maatregelen worden gebagatelliseerd. De fundamenten van de Unie zijn relatief broos. Artikel twee staat niet gebeiteld in een stenen tafel. Het kan gewoon geschrapt worden. Als grote delen van de bevolking een autoritair bestuur willen, dan wordt er een streep getrokken door datgene wat we ooit belangrijk genoeg vonden om vooraan in het Verdrag te zetten. We moeten wel weten dat landen die deze waarden onbelangrijk vinden, over het algemeen veel vijanden hebben, vaker in oorlogen belanden, gekenmerkt worden door grote ongelijkheid, door angst, door veel volk in de gevangenissen en door instabiliteit.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s