De goede, de slechte en de smerige

Van zonsopgang tot zonsondergang wordt er in Europa onderhandeld en tegenwoordig ook van zonsondergang tot zonsopgang. Europa hangt aaneen van de compromissen en in tijden van crisis is dat nog meer dan anders. Er is nooit maar één oplossing voor een probleem en verschillende partijen hebben de meest uiteenlopende prioriteiten en belangen. Het enige wat iedereen aan tafel houdt, is het besef dat er bij gebrek aan een gezamenlijke beslissing nog meer crisis komt. Het eindproduct van een onderhandeling is immer en onvermijdelijk een deal, een compromis met water bij ieders wijn.

We spreken van een goede deal als een grote meerderheid van oordeel is dat de wijn nog enigszins smaakt. Het probleem wordt erkend en een begin van een oplossing is in zicht. Het is een slechte deal als de overeenkomst godgans verwaterd is, het probleem niet opgelost raakt en er gauw maar een nieuwe top moet komen. De meeste deals houden het midden tussen goed en slecht: het spreidingsplan voor vluchtelingen, hotspots, gezamenlijke grensbewaking. Er valt overal wat op aan te merken en het wordt niet uitgevoerd zoals bedoeld, maar het zijn deeloplossingen die de druk, desnoods voor even, van de ketel halen.

De afspraak die nu met Turkije wordt gemaakt en later deze week beklonken wordt, is van een andere orde. Het zou een vrij goede deal kunnen zijn: Turkije pakt de mensensmokkel aan en garandeert een betere opvang van vluchtelingen. In ruil hoest Europa 6 miljard euro op en zullen Turken makkelijker naar Europa kunnen reizen. In plaats van met wrakkige bootjes zullen Syriërs voortaan met het vliegtuig komen, en alzo niet meer verdrinken.

De medaille heeft een keerzijde. Elke vluchteling die nog in Europa raakt, wordt straks teruggestuurd, ook wie onder internationaal recht bescherming verdient. Misschien komt er pro forma nog een rap-rap-procedure in de hotspots, maar het is expliciet de bedoeling dat ze allen weer de boot op gaan. Wat Turkije verder met hen uitspookt, is Europa’s zorg niet meer. Het is een meevaller dat de Turken Twitter en Facebook af en toe blokkeren. Zo komen de filmpjes van vluchtelingen, met stokken afgetroefd en met striemen op de rug, niet meer tot bij ons. Zolang het uit ons zicht gebeurt, mag alles.

En dan is er de regeling dat er voor elke Syriër die Turkije weer opneemt, een andere Syriër legaal naar de Unie mag. Daarmee zou het bedrijfsmodel van de mensensmokkelaars gebroken worden. Wie illegaal komt, zou namelijk onder aan de lijst voor de legale oversteek belanden. Maar als niemand nog in een boot kruipt, dan moet er ook niemand hervestigd worden. Dan blijven de Turken met alle Syriërs zitten en dat is niet wat ze ginds willen. Dus blijft Turkije belang hebben bij elk illegaal vertrek. De smokkelbusiness wordt ingewikkelder, maar verdwijnen doet hij niet.

Het is vooral zorgwekkend hoe licht er wordt gegaan over de toestand in Turkije zelf. De voorbije jaren schortte Europa de toetredingsonderhandelingen feitelijk op omdat het land autoritairder werd. Terecht, want grondrechten zijn de hoeksteen van de Unie. En net nu Turkije een oppositiekrant muilkorft, wordt een doorstart in de onderhandelingen aangekondigd.

Het intrigerende is dat iedereen inziet wat voor strategische blunder dit is. In het Europees Parlement waren haast alle fracties vernietigend over de onderhandelingstekst. Een topman van de VN die de afspraken afbrandde, kreeg er een staande ovatie. In alle lidstaten zeggen regeringspartijen van diverse pluimage dat ze uiterst ongelukkig zijn met de overeenkomst die in de steigers staat. Maar hoe smerig deze deal ook is, hij wordt later deze week bekrachtigd. De premiers, ook zij die nu nog van hun oren maken, zullen in die mate rond hun as draaien dat een vergelijking met de draaiende derwisjen zich vast opdringt.

Er is voor dit alles slechts één reden. De Europese Unie raakte bezeten van angst voor vluchtelingen. Populisten van allerlei slag slaagden erin om Europa af te schilderen als het grote slachtoffer van de vluchtelingenstroom. Niet de vluchtelingen zitten in de miserie, wel wij. En dus moet Turkije hen hier weghouden, desnoods met stokken en matrakken. Daarvoor gaan we niet op onze knieën, maar plat op de buik. Degenen die tot voor kort het hardst van leer trokken tegen de Turken, hebben hen nu het meest nodig om het vuile werk voor ons te doen. Daarmee versjacheren we onze waarden, als waren we in de bazaar van Istanbul. De fundamentele rechten van vluchtelingen, van Koerden en van Turken zelf, ze liggen nu allemaal te grabbel.

Advertisements

Als potvissen, maar minder aaibaar

Wie in De Panne en omstreken de grens oversteekt, moet zijn papieren tonen. De Belgische politie wil verhinderen dat illegalen vanuit Calais naar onze kust afzakken. Bernard Cazeneuve, de Franse minister van Binnenlandse Zaken, begreep het niet goed. Dat vertelde hij vorige donderdag in Het journaal. De meeste mensen die nu in Calais zitten, kwamen destijds immers uit België. Toen lieten de autoriteiten hen gewoon doorwandelen.

Hij had eraan kunnen toevoegen dat België het kennelijk niet nodig vond om illegalen te onderscheppen. Dat de Dienst Vreemdelingenzaken maar tweehonderdvijftig registraties per dag deed en dat overtallige asielzoekers werden weggestuurd, soms dagen na elkaar. Hij had ook kunnen zeggen dat een ticket Brussel-De Panne voor een vluchteling twintig euro kost en dat een toerist voor een B-dagtrip naar Plopsaland nog niet de helft betaalt. Dat België dus geld verdiende aan de illegale stroom richting Calais. Als uitsmijter kon hij nog terugkomen op de aanslagen in Parijs, voorbereid in België. Hij had zich kunnen afvragen of er geen stevige prikkeldraad nodig was om België te isoleren. Maar Cazeneuve deed dat niet. Hij weet dat crisissen complex zijn. En dat een probleem nog nooit is opgelost door er een karikatuur van te maken.

Diezelfde donderdagavond zat de burgemeester van Antwerpen in Terzake. Die kon de vinger wel exact leggen op de oorzaak van de vluchtelingencrisis. Het zijn de Grieken, want die laten vluchtelingen zonder controle doortrekken naar de volgende grens. Bovendien verdienen ze er geld aan, door bustickets te verkopen die duurder zijn dan die voor toeristen. Bart De Wever zag gelukkig ook gunstige ontwikkelingen. De Oost-Europese landen, die tot nog toe geen milligram aan solidariteit opbrachten en dat ook niet van plan zijn, hebben de juiste aanpak beet. Zij sluiten immers hun grens. ‘Nu gaat er eindelijk een onhoudbare situatie komen in Griekenland’, dixit De Wever. Letterlijk. Het was net geen pleidooi om Griekenland met vluchtelingen en al te laten zinken in de Middellandse Zee.

Nu valt er veel te zeggen over deze Griekse regering, en nog meer over alle vorige, maar voor haar geografische ligging koos ze niet zelf. Onze Dienst Vreemdelingenzaken kan maximaal tweehonderdvijftig dossiers per dag aan. Kunnen we dan echt verwachten dat Griekenland, met een bevolking die zelf aan de grond zit, dagelijks vijfduizend vluchtelingen registreert, opvangt en hun dossiers fair onderzoekt? Zelfs met Europese hulp is dat een kolossale klus. Maar zo’n massaopvang is niet nodig, insinueert De Wever. De Grieken moeten maar push-backs doen. Maar hoe moeten we ons dat dan voorstellen? Een veerdienst inleggen naar Turkije kan alleen als de Turken meewerken. Dat is niet het geval, daar kunnen de Grieken niets aan doen. Dus moeten we de push-backs van De Wever letterlijk zien: gammele boten weer de zee in duwen. Als waren ze gestrande potvissen. Zonder de dossiers van de opvarenden te bekijken. In het volle besef dat sommige zullen zinken. Is dat, voorzichtig gezegd, niet nogal crapuleus?

Voor de N-VA-voorzitter is dit waanzinnig complex probleem in essentie simpel. Er zijn aanwijsbare schuldigen, gemakkelijke oplossingen en een duidelijk doel. In dit geval: zorgen dat wij van die vluchtelingen af raken. Hoe? Laat ze samen met de Grieken stikken in de eigen miserie. ‘We moeten Oost-Europa dankbaar zijn voor het afsluiten van Griekenland’, ik citeer nog altijd letterlijk.

Alexander De Croo was de eerste die reageerde, gevolgd door Wouter Beke. Griekenland isoleren is geen regeringsstandpunt. Best dapper van de coalitiepartners, want in tegenstelling tot potvissen kunnen aangespoelde vluchtelingen bij een groot deel van de publieke opinie nog op weinig sympathie rekenen. Dat moet niet verbazen, nu ze debat na debat ontmenselijkt worden. Afgeschilderd als ongerief dat als vee moet worden teruggedreven.

Terwijl het om mensen gaat, op de loop voor bombardementen, granaten en mortieren. Mensen die niet willen wegteren in Turkije, een land waar fundamentele rechten niet zo hard van tel zijn, waar ze niet kunnen werken en hun kinderen amper naar school kunnen. Natuurlijk is het belangrijk om ginds voor betere omstandigheden in te staan, maar dat zal niet voor direct zijn. Voor wanhopige mensen is alles beter dan een gewisse dood in eigen land, of het uitzichtloze leven in een kamp waar de tenten lekken in alweer een nieuwe winter. Alles wat ze hadden, lieten ze achter. Ze riskeerden verdrinking en zijn nergens welkom. Ze hebben honger, kapotte schoenen en doffe ogen, dromen die al lang gebroken zijn en een leven dat nooit nog in de plooi zal vallen. Maar het zijn wel mensen.