Wanneer macht vloeibaar is

Hebt u toevallig een mening over de uitvoer van cultuurgoederen? Of wil u wat kwijt over wilde dieren in dierentuinen? Over veiligheid in de zeevaart misschien? Wat denkt u van een vrijhandelszone met Tunesië? Accijns op tabaksproducten?

Op de website ‘uw stem in Europa’ kan u over deze en veel andere thema’s uw gedacht zeggen. Ongeveer alles wat de Europese Unie in de komende maanden wil uitspoken, wordt er aangekondigd. U kunt reageren door een vragenlijst in te vullen, waarna u via e-mail wordt bedankt voor uw bijdrage tot de democratie. Soms krijgt u nadien nog een samenvattend overzicht van alle reacties. Het aantal bezoekers van de site is beperkt, wat meteen de voornaamste reden is waarom de Europese Commissie zich deze dialoog met de bevolking kan permitteren.

Natuurlijk heeft Vincent Stuer gelijk als hij vertelt dat de Europese democratie misbegrepen is (DS 26 november) . Er zijn talrijke mogelijkheden om de politiek van de Unie te beïnvloeden. Het probleem is echt niet dat er een gebrek aan inspraak is. Er is eerder een tekort aan tegenspraak. Uiteenlopende meningen en invalshoeken worden vermalen tot er finaal een deal uit de machine rolt. De ene keer leunt die wat dichter aan bij de standpunten van de ene, een andere keer weegt een alternatieve strekking zwaarder. Haast altijd zoekt men een brede consensus en trekt men zo veel mogelijk lidstaten en parlementsfracties mee in bad. Het gevolg: niemand herkent zich echt in het beleid, maar het is lastig om er afstand van te nemen.

In een burgercongres is de kans reëel dat de ene helft voorstander is van een forse prikkeldraad à la Orban, en de andere helft van een humaan beleid à la Merkel

Coalities en allianties zijn breed en tegelijk erg vloeibaar. Ze stollen altijd net iets anders. Er is dus niet één speler die het laken altijd naar zich toe trekt. Wie zou denken dat finaal toch steeds de Duitsers winnen, moet eens kijken naar de stemmingen in de Raad: haast geen enkele lidstaat werd de voorbije jaren zo vaak in de minderheid gestemd als Duitsland. Er is in de Europese Unie geen aanwijsbaar machtscentrum. Dat maakt het project kwetsbaar.

Wie het in de Verenigde Staten niet eens was met het establishment in Washington koos voor Donald Trump. Waar die precies voor staat, is nog niet zo duidelijk, maar hij wil in geen geval de Verenigde Staten afschaffen. De boze Europeaan die niet meer wil weten van de eindeloze sliert van compromissen, komt tegenwoordig terecht bij partijen die de Unie zelf willen opdoeken.

Misschien is het veiliger als die Unie zou beschikken over een aanwijsbare regering die duidelijke keuzes maakt. Meer smoel, minder overleg. Na een legislatuur beslist de Europese kiezer: nog eens hetzelfde, of tijd voor wat anders.

Het burgercongres waar David Van Reybrouck voor pleit (DS 19 november)gaat nog een stap verder. Het zou ook een machtscentrum worden, maar dan eentje met uitgelote deelnemers die zo objectief mogelijk geïnformeerd worden en vervolgens beslissingen nemen.

Maar hoe gaat zo’n burgercongres om met bijvoorbeeld de vluchtelingenproblematiek? De kans is reëel dat de ene helft voorstander is van een forse prikkeldraad à la Orban, en de andere helft van een humaan beleid à la Merkel. De lotelingen bijten elkaar de strot af en één strekking wint. Of ze zoeken een oplossing in het modderige midden. In elk scenario zullen er Europeanen zijn die zich niet in de beleidskeuze herkennen. De vraag blijft waar zij met hun wrevel en frustratie terechtkunnen. Wachten tot zij uitgeloot worden om de zaken over te nemen?

De democratie, als zijnde dat systeem waarbij het volk zichzelf regeert, is minstens aan een evaluatie toe, zeker op Europees niveau. Het debat wordt nu gevoerd en elk voorstel tot verbetering is welkom, hoe creatiever hoe liever. Maar in al die vindingrijkheid wordt de inherente kracht van de politiek weleens overschat. Belangrijke beslissingen worden genomen in cenakels waar beroepspolitici of lotelingen weinig greep op hebben. Er worden knopen doorgehakt in de hoofdkwartieren van Caterpillar of ING, de oorlog in Syrië jaagt vluchtelingen naar Europa en de fratsen van Trump kunnen ons straks diepgaand beïnvloeden. Maar wij beslissen niet wie er in de bestuursraden van Caterpillar of ING zit, wij kozen niet voor de oorlog in Syrië en evenmin voor Trump. We worden wel geraakt door de gevolgen.

De politiek zit dikwijls in het defensief, aanmodderend en soms tastend in het duister, met weinig middelen en onvolmaakt geïnformeerd. In een wereld waarin weinig vaste grond is, en de macht vloeibaar en verspreid, zal het debat over de redding van de democratie over meer moeten gaan dan over mechaniekjes en een update van technologie.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s