Slimmer dan Mark Rutte

Het politieke landschap is in Nederland fors dooreengeschud. De eerste regeringspartij verliest ruim vijf procent. De sociaaldemocraten, met Europabonzen als Frans Timmermans en Jeroen Dijsselbloem, bestaan amper nog. De tweede partij is een racistische club met een A4’tje als beleidsprogramma. Thierry Baudet, de meest narcistische mens ter wereld, behaalt met zijn anti-Europa- en anti-islampartij twee zetels. De versnippering is totaal, de polarisering gaat benauwend ver en de coalitievorming wordt buitengewoon moeilijk.

In normale omstandigheden zou men elders in Europa beducht en gespannen reageren, maar dat lag nu anders. Blijdschap spatte van de felicitatietelegrammen en Mark Rutte werd uitgebreid gecomplimenteerd. Hij was de ster die de populistische pletwals tegenhield.

Het valt nog te bezien. Het parcours van Rutte vertoont menige gelijkenis met dat van de voormalige Britse premier, David Cameron. Als die met zijn kiezers sprak, viel er nooit een goed woord over Europa. In Brussel vergaderde hij met andere leiders, en dat deed hij constructief. Maar als hij na zo’n Europese vergadering in Londen uit het vliegtuig stapte en de pers toesprak, was het altijd om te zeggen dat ‘ze’ in Brussel weer wat dwaze dingen hadden bedacht. Alsof hij twee uur eerder niet zelf mee aan tafel zat. Natuurlijk haalde hij zelden over heel de lijn zijn gelijk, zoals ook de andere leiders nooit altijd en overal scoren.

Het ‘goede populisme’ komt hierop neer: clichés herhalen, simpele analyses maken en in slogans praten

Door zich altijd te distantiëren van de compromissen waaraan hij zelf meewerkte, fabriceerde Cameron het beeld dat Brussel een vreemde plek is waar niemand greep op heeft en waar idiote aliens mallotige beslissingen nemen. Het legde hem geen windeieren: uithalen naar de waanzin van Europa, maakte hem in Engeland populairder. In 2015 won hij met een straat voorsprong de verkiezingen. Toen later de Brexitcampagne begon, besefte hij wat er op het spel stond. In overdrive vertelde hij het omgekeerde van alle voorbije jaren: het verlaten van de Unie zou honderd miljoen miljard kosten, de Derde Wereldoorlog zou uitbreken en het licht zou uitgaan. Deze pirouette moest wel slecht aflopen. Achteraf bekeken is het verbazend dat de voorstanders van de Europese Unie in het referendum nog aan 48 procent raakten. Cameron nam ontslag en verdween van de aardbodem.

Dat laatste zal met Rutte voorlopig niet gebeuren. Hij kopieert de techniek die Cameron initieel ook succes bezorgde. Daarbij suggereert Rutte dat dit het ‘goede populisme’ is. In de praktijk komt het hierop neer: clichés herhalen, simpele analyses maken en in slogans praten. Over de Europese Unie vertelde Rutte de voorbije jaren dat ze te veel kost en bemoeiziek is, dat de prioriteiten verkeerd liggen en dat er geen cent meer naar Griekenland mag gaan. Daarmee spreidt hij het bed van Wilders en Baudet, die de redenering maar moeten afmaken: als er dan toch zoveel ellende uit Europa komt, waarom stappen we er dan niet uit?

Er is, voor alle duidelijkheid, niets mis met kritiek op Europa. De Unie neemt nooit voor iedereen de perfecte beslissing. Er zijn haast dertig lidstaten en in elk land zijn er vele strekkingen. Die mogen best voor hun overtuiging uitkomen. Maar finaal zetten ze zich aan de tafel. Daar treffen ze ook naarlingen en lastigaards aan die elders verkozen raakten. Samen wordt dan beleid gemaakt en dat vraagt altijd water bij de wijn. Ook Rutte en Cameron deden eraan mee: gemeenschappelijke problemen hebben een gezamenlijke aanpak nodig. Ook al ligt die finaal in het modderige midden en ziet hij er niet te fraai uit. Dat belangengroepen daar soms hard tegen protesteren, is legitiem. Dat politieke partijen in de verf zetten wat ze liever anders willen, is hun recht en zelfs hun plicht.

Maar als regeringsleiders de goede populist uithangen en consequent afstand nemen van al wat er uit Brussel komt, dan staan ze op een hele slappe koord. Het is geoorloofd om het oneens te zijn met een beslissing, maar een leider moet ook uitleggen waarom ze dan toch genomen werd, en al zeker als hij erbij betrokken was.

Het is eerder ondanks Rutte dan dankzij Rutte dat de eurosceptici onder de verwachtingen bleven. Als het populisme werd ingedamd, heeft dat meer te maken met het gezond verstand van de kiezers dan met Ruttes slimmigheid. Als de minister-president anti-Europese voorzetten blijft geven, is er vroeg of laat iemand die de bal binnenkopt. Met een betere campagne dan Wilders, met minder arrogantie dan Baudet. Ook in goed populisme rijdt men zich ooit vast. Verkiezingshelden van vandaag kunnen snel vallen. Dat Rutte het maar vraagt aan Cameron. Als die ooit nog durft op te duiken.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s